(с) Сцяпан Стурэйка

Як гэта стала магчымым? Інтэрв’ю з мясцовымі актывістамі кампаніі па абароне аўтэнтычнага гарадскога асяроддзя.
Цэнтральная плошча Львова Рынак з птушынага палёту

Цэнтральная плошча Львова Рынак з птушынага палёту

Я прыехаў у Львоў упершыню і быў вельмі здзіўлены тым, як выглядае яго гістарычны цэнтр. Ніякага зіхацення глянцу класічных гарадоў Старой Еўропы, і ўжо тым больш адсутнічае наш казарменны бляск. Затое ў горадзе прысутнічае ні з чым не параўнальны дух часу. Менавіта тут разумееш, што гістарычная атмасфера – не абстрактнае паняцце. Яна вымяраецца колькасцю аўтэнтычных архітэктурных дэталяў. У выпадку са Львовам – гэта аблупленыя ад часу сцяны, пазелянелыя касцёльныя спічакі, пабітая ў некаторых месцах маставая і каналізацыйныя люкі з польскімі даваеннымі надпісамі.

На сённяшні дзень Львоў рыхтуецца да прыёму чэмпіянату Еўропы па футболе ў 2012 г. Відавочна, што рэнавацыйная хваля ахопіць і захлісне гэты аазіс недатыкальнасці. Тым не менш, за выключэннем некалькіх украпленняў сучаснай архітэктуры, а таксама адвечнай праблемы шклопакетаў у гістарычных будынках на сённяшні дзень гістарычны цэнтр не сутыкаецца з глабальнымі праблемамі рэстаўрацыі і рэканструкцыі.

Сустрэцца са мной для таго, каб абмеркаваць праблемы аховы гісторыка-культурнай спадчыны Львова, а таксама ролі грамадскага сектару ў дадзенай дзейнасці пагадзіліся адзін прафесіянал і два энтузіясты, якія дасягнулі поспеху ў некалькіх маштабных праектах [1].

Андрэй Салюк – старшыня Дабрачыннага фонду захавання гісторыка-архітэктурнай спадчыны Львова, а таксама Львоўскай абласной арганізацыі Таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры.

Ініцыятары кампаніі супраць скажэння гістарычнага цэнтру будаўніцтвам новага гатэлю на перакрыжаванні вул. Вірменскай і Кракаўскай:

Расціслаў Паранько – выкладчык УКУ, класічныя мовы, займаецца сярэднявечнай гісторыяй.

Яраслаў Підстрыгач – праграміст.

Насамрэч поспех у адстойванні архітэктурных аб’ектаў – вельмі рэдкая з’ява на постсацыялістычнай прасторы. Досыць успомніць праблемы Прагі, Вільні і некаторых іншых гарадоў. У львавян жа гэта атрымалася, і не аднойчы. У момант нашай гутаркі яны былі занятыя пратэстам супраць безгустоўнага праекту будаўніцтва гатэля на перакрыжаванні вул. Вірменскай і Кракаўскай, які парушаў усе прыныпы гістарычнага ўрбанізму . Праз тыдзень пасля майго візіту А. Салюк напісаў мне, што праект быў адхілены мэрам. Яшчэ адзін поспех у справе захавання аўтэнтычнага гарадскога асяроддзя.

– У вас такі горад! Я нідзе не бачыў такога “недагледжанага” гістарычнага цэнтра, як у Львове. Але відавочна, што гэта і ёсць яго каштоўнасць, асабліва ў святле разумення таго, што ўсё гэта можа быць пераўтворана ў падабенства нашага, гарадзенскага гістарычнага цэнтра, у чыстую, выпрасаваную, зноўку выфарбаваную прастору, дзе цалкам адсутнічае гістарычны дух. Маё першае пытанне: колькі ў Львове існуе грамадскіх арганізацый, якія займаюцца аховай спадчыны?

Андрэй Салюк: Мы можам гаварыць пра арганізацыі, што займаюцца выключна аховай спадчыны, можам і пра такія, што працуюць у розных кірунках, і ў тым ліку займаюцца аховай помнікаў. Вось, напрыклад, Грамадскі форум Львова, Грамадскі рух “Пора” – гэта, верагодна, дзве самыя вялікія грамадскія арганізацыі, якія займаюцца цалкам рознымі напрамкамі, і адным з іх з’яўляецца ахова культурнай спадчыны. Але ў нас існуюць і такія арганізацыі, якія працуюць толькі і выключна з культурнай спадчынай. Гэта самае старое, наяўнае яшчэ з савецкіх часоў Украінскае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры, створанае ў 1967 г., доўгі час было амаль мёртвым, і зараз мы спрабуем яго адраджаць, другая ж арганізацыя створаная ўжо ў незалежнай Украіне і займаецца выключна помніказахаваўчай дзейнасцю – гэта Таварыства аматараў Львова. Яна была створана ў 1992 г. Таксама можна назваць Фонд захавання гісторыка-архітэктурнай спадчыны Львова (дзейнічае з 2000 г.). Я пералічыў арганізацыі, якія з’яўляюцца юрыдычнымі асобамі, але ёсць яшчэ мноства нефармальных грамадскіх ініцыятыў. Пра гэта вам лепш распавядуць мае калегі.

Расціслаў Паранько: Я з’яўляюся актывістам з 2005 г., у мяне ёсць сям’я і праца, таму я не вельмі добра знаёмы з грамадскімі коламі Львова, якія, верагодна, функцыянавалі да таго часу. Не думаю, што існуе якая-небудзь стандартная схема арганізацыі грамадскай ініцыятывы. Хутчэй гэтыя арганізацыі збіраюцца, як гавораць, ad hoс, “на злобу дня”. Я, напрыклад, стаў актыўным удзельнікам гэтага руху, калі ў 2005 г. тагачасны мэр Львова захацеў аднавіць на гары Высокі замак, які калісьці існаваў, але быў знішчаны яшчэ ў ХІХ ст., прычым рэальных праекцый і чарцяжоў гэтага замка не захавалася, таму гаворка магла ісці толькі пра новае будаўніцтва гатэльна-рэстараннага комплексу. І тады з’явіліся некалькі чалавек. Досыць вялікая група неабыякавых людзей, але ў маштабах горада ўсё яшчэ не вельмі бачная, і я да іх далучыўся, не прыналежачы фармальна ні да адной арганізацыі. Я і зараз не прыналежу, але мяне тады зачапіла, я пазнаёміўся са мноствам цікавых людзей. Аднойчы мы, якія сядзяць тут, пазнаёміліся на прэс-канферэнцыі. Тады ў справу недапушчэння гэтага будаўніцтва ўключыліся розныя грамадскія арганізацыі і нават палітычныя партыі. Я б так сказаў, як гэтая схема працуе: людзей, якія разумеюць праблему (напрыклад, тое, што замка будаваць нельга, бо гэтым самым будзе знішчаны гістарычнае асяроддзе) насамрэч даволі мала. Гэта адмыслоўцы, як Андрэй, або аматары, якія больш-менш цікавяцца гісторыяй, гісторыяй архітэктуры, краязнаўствам. Іх, якія разумеюць, чаму менавіта так рабіць нельга, зусім няшмат. Аднак інтарэсы аховы спадчыны не сканчаюцца ў розумах адмыслоўцаў, а насамрэч шчыльна пераплятаюцца з інтарэсамі шырокіх пластоў грамадства. Арганізаваць шырокі народны пратэст на базе ідэй захавання архітэктуры, гістарычных помнікаў вельмі праблематычна. І тады, як я ўзгадваю з досведу недапушчэння будаўніцтва таго замка, з’явілася ідэя знайсці як мага больш груп насельніцтва, інтарэсы якіх закранае гэтае будаўніцтва. Гэта як мінімум людзі, якія звычайна любяць шпацыраваць у гэтым парку, маці з калыскамі. Мы распавялі ім, што будаўнікі знішчаць усе дрэвы. Быў яшчэ і экалагічны, прыродаахоўны момант. Акрамя таго, на будаўніцтва павінны былі пайсці грошы гарадскога бюджэту. Гэта наогул абурыла людзей. Старыя бабулі пачалі адна адной распавядаць, што ў іх (адміністрацыі) бракуе грошай на тое і на тое, а яны збіраюцца пачынаць такое будаўніцтва. Так фармавалася грамадская думка. Нельга сказаць, што мы кагосьці падманвалі, але лёгкая маніпуляцыя ў нашых дзеяннях, вядома, прысутнічала. Сутнасць у тым, што дзеля дасягнення ўласнай мэты мы акцэнтавалі ўвагу грамадскасці на мностве рэчаў, каб прыцягнуць на свой бок як мага больш людзей. Тады, праўда, у Львове быў вельмі спецыфічны момант, калі супраць мэра было настроеныя мноства палітычных сіл – партыі, прадстаўленыя ў Гарадской радзе. Зразумела, што мы і гэта выкарысталі, і ў выніку наша мэта была дасягнутая дзякуючы таму, што мэра знялі з пасады. Гарадская рада выказала яму недавер, і ён перастаў быць мэрам. Гэта адбылося вельмі сітуатыўна.

А. С.: Партыі проста атрымалі выдатную падставу для таго, каб выгнаць мэра. Таму што ўсе гаварылі, што будаўніцтва пачынаць не трэба, а ён гаварыў, што трэба, і партыі, маючы, безумоўна, уласныя палітычныя інтарэсы, быццам бы сталі на абарону гісторыка-культурнай спадчыны, што было хутчэй фармальным чыннікам.

Р. П.: У іншай сітуацыі партыі, магчыма, нас бы і не падтрымалі. Але тут мы падтрымалі іх, падкінуўшы ім аргумент, а яны нас. І чыннік аховы спадчыны стаў фармальным чыннікам адхілення службоўца.

Гэта даволі рэдкі выпадак, калі ўсё так удала склалася…

А. С.: Я яшчэ хачу дадаць, што ўсё гэта доўжылася восем месяцаў. Ад першай нашай заявы супраць гэтага будаўніцтва да ўласна адхілення мэра. Першая заява была зроблена ў пачатку лютага, а мэра знялі, наколькі я ўзгадваю, 13 верасня. Увесь гэты час адбывалася нагнятанне пратэсту, і яно праходзіла даволі цяжка. Фактычна да траўня актывісты сустракалі вельмі шмат непаразуменняў. Мы правялі неймаверна вялікую тлумачальную працу. У траўні мы правялі ўжо пятую прэс-канферэнцыю. Але мы лічылі, што мы зможам данесці інфармацыю да жыхароў Львова такім чынам, што жонка дэпутата мясцовай рады, якая нічога не робіць, а толькі сядзіць на кухні, свайму мужу, які прыходзіць з працы, павінна сказаць “слухай, а навошта яму там будаваць замак?”. Неабходна было давесці інфармаванасць да таго ўзроўня, каб гэтая праблема стала будзённай тэмай гутарак гараджан. І ў нас гэта атрымалася.

Вось па сённяшнім нашым праекце таксама справа цягнецца з лістапада. І ўсю зіму, да лютага доўжыўся, так бы мовіць, падрыхтоўчы этап. Мы абмяркоўвалі праблему, але яна не знаходзіла выхаду ў шырокі свет. І толькі зараз, у чэрвені, справа зрушылася з месца.

Расціслаў Паранько: Пасля таго, як старая праблема з Высокім замкам была вырашаная, я вярнуўся да нармалёвага ладу жыцця, але потым, здаецца, Яраслаў павесіў у ЖЖ новую трывожную інфармацыю…

Я. П.: Не, не я. Інфармацыю павесіў юзэр, з якім я не знаёмы. Гэта быў чалавек, які першым укінуў інфармацыю, і з гэтага пачаўся пратэст. Насамрэч, калі Расціслаў ведаў, што там нешта плануюць будаваць, то я наогул аб гэтым пачуў толькі тады. Гэта дзіўна, таму што Інтэрнэт я шмат чытаю, з’яўляюся мадэратарам львоўскай суполкі ў ЖЖ і наогул лічу сябе чалавекам больш-менш інфармаваным у гарадскіх справах, але я нічога не ведаў. І пасля таго, як гэтая інфармацыя прыйшла…

Р. П.: Там галоўнае было ўбачыць малюначак, ілюстрацыю праекту, які рыхтуецца. Там нават і чытаць не трэба было, а было зразумела, што такога будынка нам не трэба…

Я. П.: Галоўнае, што мяне ўразіла – гэта тое, што менавіта гэты пост імгненна сабраў проста беспрэцэдэнтную колькасць каментароў. Таму што звычайна пратэстны патэнцыял нашага Інтэрнэту невысокі. Бывае, што хтосьці апісвае проста жудасную сітуацыю, некалькі людзей пакідаюць спачувальныя каментары, і ўсё на гэтым. А тут літаральна за пару гадзін набралася 50 каментароў, і ўсе выказвалі страшнае абурэнне. Я пашукаў у Яндэксе па блогах і выявіў, што мноства людзей пакінулі паведамленне пра гэта таксама ў сваіх блогах, і іх каментатары таксама моцна абураліся. Таму мала таго, што я сам быў у шоку, я таксама зразумеў, што ў прынцыпе ўсе абураныя. І падумаў, што ёсць сэнс мне аднавіць свой актывізм (ненадоўга, я спадзяюся), і паспрабаваць стварыць арганізаваны праз Інтэрнэт супраціў гэтаму будаўніцтву, таму што праз Інтэрнэт пратэсты арганізоўваюцца наогул даўно і вельмі паспяхова. Так, у нядаўніх іранскіх падзеях Інтэрнэт адыграў ключавую ролю. Таксама і ў выпадку нашай Памаранчавай рэвалюцыі… Я вырашыў – чаму б і не, тым больш што і рэальныя кантакты ў плане аховы архітэктурнай спадчыны ў мяне былі ўсталяваныя ўжо з 2005 г. Асабіста мне неабходна было арганізаваць у Сеціве платформу для развіцця гэтай справы, сабраць факталагічны матэрыял, апублікаваць яго і кінуць таксама заклік людзям, прапанаваць ім рэальны алгарытм пратэсту, які можна будзе рэалізаваць тым, хто захоча далучыцца.

– Там яшчэ подпісы нехта з вас збіраў…

Я. П.: Самае цікавае, што ніхто не ведае, хто збірае гэтыя подпісы. Хоць сабрана ўжо паўтары тысячы галасоў пад петыцыяй, якую невядома хто напісаў. Гэты яшчэ адзін доказ, што вельмі шмат людзей раззлаваліся і пачалі дзейнічаць незалежна адзін ад другога. Але я са свайго боку арганізаваў каля 10 чалавек сустрэцца ў офлайне, каб абгаварыць стратэгію далейшых дзеянняў. Гэта ў сваю чаргу прывяло да таго, што мы ажыццявілі дзве вулічныя акцыі. Адначасова я навёў кантакты з іншымі супольнасцямі, у тым ліку і з Андрэем Салюком, з іншымі экспертамі. Зараз мы плануем сустрэцца яшчэ раз, але ўжо шырэйшым колам, г.зн. з усімі, хто салідарны з намі, і прааналізаваць, што зараз адбываецца і што нам рабіць далей, якія яшчэ дзеянні мы можам распачаць.

– І які прыкладна вы выпрацоўваеце механізм процідзеяння? Вы зараз распаўсюджваеце інфармацыю, падаеце яе ў ключы, даступным разуменню максімальна шырокай колькасці людзей, палітызуеце гэтае пытанне, зноў далучаюцца вашыя апазіцыйныя партыі, і мэра зноў не выбіраюць?

Я.П.: Тут якраз іншая сітуацыя. Зараз у гарадской радзе Львова іншая расстаноўка сілаў, там зараз балота, з якім не мае сэнсу ўзаемадзейнічаць.

Р. П.: У нас змянілася выбарчая сістэма. Зараз яна прапарцыйная. Г.зн. людзі галасуюць на мясцовых выбарах за партыю, а ў думу трапляюць людзі з партыйнага спісу, які наогул можа быць зачыненым. Людзі не выбіраюць пэўныя персаналіі…

– І што ж рабіць?

Я. П.: Калі я думаў, як арганізаваць пратэст, я пра палітычныя партыі наогул не ўспомніў. Проста ў галаву не прыйшло. У мяне яшчэ з “рэвалюцыйных” часоў застаўся вялікі недавер да палітычных арганізацый. Але я вылучыў тры кірункі працы: першы – інфармацыйны (супрацоўніцтва з журналістамі і фарміраванне інфармацыйнага фону), другі – вулічны, які цесна сумяшчаецца з інфармацыйным, і трэці – фармальна-істытуцыйны, г.зн. праца ў напрамку, які вызначаны законам у адпаведных выпадках. У трэцім напрамку я сябе не лічу кампетэнтным, але ёсць, дзякуй богу, арганізацыі, што кампетэнтныя ў гэтых справах. Яны ведаюць якія ўстановы маюць права ўплываць на будаўнічы працэс, яны ўмеюць пісаць скаргі, прыцягваць юрыстаў, збіраць карысныя кантакты і г.д. Уся гэтая праца магла рабіцца і без нашага ўдзелу, але, як я ўжо сказаў, ёй бракавала аспекту публічнасці, інфармацыя публікавалася толькі на сайтах гэтых арганізацый, яны атрымлівалі з адміністрацыі нейкія адпіскі і не мелі матывацыі распаўсюджваць інфармацыю шырэй. Большасць людзей не заходзяць на вузкаспецыяльныя сайты. А вось вулічныя акцыі, якія мы задумалі – яны, можа быць, на 15 % для таго, каб інфармаваць дэпутатаў пра праблему, але на 85 % для таго, каб журналісты маглі атрымаць інфармацыйную падставу для артыкулаў у сваіх СМІ, зрабіць відэа, фотаздымкі, каментары – не прылізанай юрыдычнай, а жывой мовай, зразумелай шырокім масам, каб ім, журналістам, гэта было цікава здымаць і выдаваць у эфір, а аўдыторыі каб было цікава гэта глядзець і чытаць. Магу сказаць, што вось гэтую мэту мы дасягнулі. Нягледзячы на тое, што на нашы акцыі прыйшло людзей значна менш, чым я першапачаткова чакаў, і не дашлі нават тыя, хто асабліва моцна абураўся ў Інтэрнэце, на дзвюх акцыях было 50 чалавек, чаго было дастаткова для канстатацыі таго, што акцыі адбыліся, і журналісты былі таксама задаволеныя.

– Атрымліваецца, што галоўнае – гэта даступная інфармацыя і нейкія акцыі. Якімі вы бачыце суадносіны аховы і абароны спадчыны.

Я. П.: Гэта вызначаецца тым, наколькі выконваецца закон, наколькі ён эфектыўны. Калі закон выконваецца на 100 %, то нічога, акрамя скаргі, аформленай адпаведным чынам, больш не трэба. Скарга прыходзіць, рэгіструецца, адпаведны службовец на яе рэагуе, прымаецца законнае рашэнне, працуюць органы мясцовага самакіравання, працуе судовая сістэма і планаваная будоўля спыняецца. Можа, мяне пан Андрэй паправіць, але сённяшняя будоўля незаконная, і калі б прыняцце рашэння адпавядала законнай працэдуры, то нічога б не выйшла. Але калі закон выконваецца на 0 %, то тут пішы скаргі, не пішы – эфекту не будзе ніякага. Калі толькі на вуліцу выйдзе 30 тысяч людзей… Я разумею, што сітуацыя можа змяніцца толькі пасля прыняцця афіцыйнага рашэння. Вуліца і прэса патрэбныя толькі для таго, каб людзі – удзельнікі гэтага афіцыйнага працэсу, атрымалі дадатковую матывацыю выконваць закон. Бо наіўна думаць, што калі некалькі тысяч людзей прыйдзе да вокнаў гарадской рады, ён сядзе і прагаласуе так, як жадае народ. Не, усё павінна працаваць у комплексе. І таму цяжка сказаць, якія суадносіны аховы і абароны ў нашым выпадку. Думаю, што гэта ўсюды па 100 % – і аховы і абароны, усюды прыкладаем максімальныя высілкі.

– Але ў Беларусі таксама інфармацыя пра нядобрасумленныя дзеянні “рэканструктараў” гістарычных будынкаў распаўсюджваецца праз прэсу, ёсць яна і ў недзяржаўным, і ў дзяржаўным друку, часам з’яўляецца ў тэлевізары. Праводзяцца час ад часу акцыі пратэсту. Пасля іх будаўнічая актыўнасць на нейкі час заціхае – чакаюць, калі саслабне хваля грамадскага пратэсту, але потым усё працягваецца як ні ў чым не было.

А. С.: Усё залежыць ад крытычнай масы людзей, якія ўпэўненыя, што рабіць трэба не так, а так. Ні па Высокім замку, ні па сучаснай справе нічога не атрымаецца ў актывістаў, пакуль мы не ўпэўнім чалавека, які жыве на Cыхаве [2] і які раз на год бывае ў цэнтральнай частцы горада, што адміністрацыя робіць няслушна…

– Як жа палічыць гэтую крытычную масу?

А. С.: Лічыць яе цяжка, але адной з характарыстык узроўню грамадскага пратэсту можна лічыць медыа-прастору. Медыя ніколі не публікуюць інфармацыю, што не цікавіць шырокія пласты насельніцтва. Калі справа тычыцца аднаго адсотка насельніцтва, такіх як мы з вамі, то раз на месяц можа з’явіцца нейкая публікацыя, але калі справа будзе цікавая кожнаму, то кожная газета будзе друкаваць матэрыялы на адпаведную тэматыку кожны дзень. Гэта азначае, што большасць людзей самі для сябе вызначаюць, што ім цікава. Вось нават па Высокім замку дынаміка публікацый у медыя была такой: у першыя месяцы я памятаю, якой працы мне каштавала размясціць публікацыю. У той час ніводная газета не захацела змясціць мой артыкул. Толькі рэдактар аднаго часопіса – “Будуемо інакше”, сказаў мне: “Няма праблем, я разумею вас”. А праз два месяцы кожная газета звярталася да мяне – ці можна перадрукаваць ваш матэрыял? А яшчэ праз кароткі час розныя каментары, артыкулы, інтэрв’ю з актывістамі, са службоўцамі, палітыкамі і іншымі людзьмі пачалі з’яўляцца літаральна кожны дзень. Галоўныя рэдактары ўсвядомілі, што гэтая інфармацыя сапраўды цікавая людзям.

Я. П.: Людская маса таксама неаднастайная. Вылучаюцца так званыя opinion-makers, і калі нам атрымаецца ўпэўніць іх (нават калі іх 5 % ад агульнай масы людзей), што гэтая новая будоўля не павінна пачацца, яны самі ўступяць у справу і ўпэўняць у яе незаконнасці ўсё сваё асяроддзе…

– Дапусцім, што вам удалося распаўсюдзіць інфармацыю, і цяпер яна абмяркоўваецца і ў транспарце, і на кухні. Але як жа абмеркаванне каталізуе прыняцце правільнага рашэння?

А. С.: Думаю, што пагаджуся з Яраславам: выніковае рашэнне досыць фармальнае. Ніхто не выходзіць да дэманстрантаў на вуліцу і не гаворыць – добра, вы выйгралі, падпісваю тое, што вы жадаеце. Як пасля любой вайны, умовы міру складаюцца за сталом перамоваў. Выніковае рашэнне прымаецца ў нейкай зачыненай зале, чынавенскім кабінеце. Нават у судзе максімум, што атрымліваецца ў актывістаў – проста зацягнуць час. Правільнае з пункта гледжання аховы спадчыны рашэнне прымаецца мэрам або палітыкамі ў гарадской радзе толькі тады, калі яны адчуваюць ціск гэтай крытычнай масы і нават разумеюць, што яе патэнцыял можна ўдала выкарыстаць у сваіх інтарэсах. Яны разумеюць, што хутка выбары, а людзі выбіраюць тых, хто адстойвае іх меркаванне. І партыі будуць спаборнічаць паміж сабою ў адстойванні меркавання свайго выбарніка (а гэта, між іншым, тое меркаванне, што мы эфектыўна распаўсюдзілі).

– Ці ўжываюцца ў Львове якія-небудзь нетрадыцыйныя, крэатыўныя формы пратэсту?

А. С.: Ды ўласна тое, што робяць хлопцы – гэта і ёсць нетрадыцыйныя формы. Калі ў нас на плошчы Міцкевіча будавалі гмах Укрсоцбанка “выбітнай” архітэктуры, незадаволеныя былі толькі ў асяроддзі вузкіх адмыслоўцаў. Яны там сабе ціха пратэставалі, гаварылі, што не, гэтага рабіць нельга. І ніхто іх не паслухаў, а дом быў пабудаваны менавіта такім, які ён ёсць сёння. Тады ніякіх акцый, петыцый і г.д. не было. Зараз жа, нават на сённяшні дзень (і гэта пачалося з 2005 г.) нашыя формы барацьбы за спадчыну яшчэ рана лічыць традыцыйнымі. І яны сапраўды даюць вынікі. Хоць ужо флэш-мобы насельніцтву надакучваюць… Думаю, яшчэ нам ёсць над чым думаць, таму што нядаўна выявіліся перспектыўныя планы будаўнічай актыўнасці адміністрацыі, і толькі на вул. Вірменскай у хуткім часе можа з’явіцца тры або чатыры новыя “гарачыя” кропкі. Але трэба сканцэнтраваць сілы на чымсьці адным, а не распыляцца, трэба стварыць прэцэдэнт паспяховай барацьбы ў сучасных умовах.

– Выглядае, што такі прэцэдэнт вамі ўжо створаны. Гэта цудоўны праклад і для беларускага грамадскага руху аховы гісторыка-культурнай спадчыны. Не трэба апускаць рукі, не трэба чакаць хуткіх вынікаў ад недаробленай працы. Трэба глядзець у будучыню з аптымізмам, ну хоць бы як львавяне. Дзякуй, сябры.


1. Нашая размова праходзіла ў гасцінным офісе Цэнтра гарадской гісторыі Цэнтральнай і Ўсходняй Еўропы, і яна не могла б адбыцца без арганізацыйнай дапамогі супрацоўнікаў гэтай арганізацыі.

2. Спальны раён Львова.